poniedziałek, 24 września 2012

Kawka i Noszczyńska nagrodzone!

Znamy już laureatki pierwszej edycji Nagrody w Kategorii Pióro dla najbardziej poruszającej polskiej powieści 2011 roku i nagrody w kategorii Pazur dla najsympatyczniejszej/najzabawniejszej/najbardziej optymistycznej polskiej powieści 2011 roku. Jury w składzie: Bernadetta Darska (UWM), Teresa Drozda (Radiowa Trójka i Radio dla Ciebie), Joanna Laprus-Mikulska („PAPERmint”), Anna Luboń („Elle”), Grażyna Musiałek („Polityka”), podczas finałowej gali, nagrodziło następujące powieści:
- W kategorii PIÓRO nagrodę otrzymała Magdalena Kawka za „Rzekę zimna”. W laudacji Bernadetta Darska podkreśliła: „Autorka swoim pisaniem udowadnia, że literatura popularna sygnowana epitetem „kobieca” niekoniecznie musi być tym, z czym wiążą się pejoratywne określenia, a oznaczać może: mądre, niebanalne, ciekawe, opowiadające o sprawach ważnych”.
- W kategorii PAZUR zwyciężyła Danuta Noszczyńska z książką „Pod dwiema kosami, czyli przedśmiertne zapiski Żywotnego Mariana”. Jury w uzasadnieniu uznało, że: „Powieść Danuty Noszczyńskiej trzeba wyróżnić za odwagę. Bo próbuje coś robić z formą – przypomnijmy w tym miejscu o udanej stylizacji językowej. Bo opowiada o kobietach, choć to mężczyzna pozornie jest głównym bohaterem i to on jest powieściowym demiurgiem – warto zauważyć, że autorce udaje się pokazać, że ów Żywotny Marian rekonstruując swoją wielkość obnaża tak naprawdę małość, siermiężność i kołtuństwo”.
Tak więc pierwsze nagrody dla kobiecej literatury popularnej przeszły do historii. Kolejne zostaną przyznane już za rok. Nominowanym i zwyciężczyniom gratuluję!

Bernadetta Darska wręcza nagrodę Magdalenie Kawce



Druga z nagrodzonych pisarek Danuta Noszczyńska


Wszystkie finalistki



Od lewej stoją: Mariola Zaczyńska - organizatorka, Joanna Jodełka - pisarka, Hanna Cygler - pisarka



Bernadetta Darska odczytuje laudację

niedziela, 23 września 2012

Wszyscy czytają

Lecz nie Polacy. Niedawno pisałem o dramatycznym spadku nakładów pism literackich w Polsce. (Np. „Twórczość” ma nakład nieco ponad tysiąc egzemplarzy, „Odra” – dwa tysiące). Dla przeciwwagi podałem niemieckie „Die Horen”, które z pozazdroszczenia godną regularnością rozchodzi się w całkiem poważnych ilościach. A jak to wygląda za naszą wschodnią granicą? W piątkowej „Gazecie Olsztyńskiej” Marek Barański opisuje swoją wyprawę do Lwowa. Na wieczorze poezji w kawiarni Mons Pius poznał Aleksandra Kabanowa, poetę i redaktora naczelnego „pisma w twardej oprawie poświęconego kulturze „Szo”, wydawanego jak książka, które ukazuje się w Kijowie w nakładzie ponad 20 tysięcy egzemplarzy”. No to już wiadomo.

sobota, 22 września 2012

„Zmarzlina” w kostkach

Pisałem przedwczoraj o odbywających się w Olsztynie Przeglądzie Wydawnictw Regionalnych „Moje Twoje Nasze”. Niestety, w tym roku nie udało mi się tam dotrzeć. Tym bardziej było mi miło, gdy dowiedziałem się, że w trakcie happeningu „Książka – obiekt” pretekstem do artystycznego projektu okazała się moja powieść. Na zdjęciach możecie zobaczyć, jak w zamyśle Zbigniewa Urbalewicza „Zmarzlina” przestaje być papierową książką, a staje się innym, umieszczonym w przestrzeni, materialnym, tekstem do odczytania.





piątek, 21 września 2012

Literatura pokochała bajarzy

Literatura non fiction ma się w Polsce coraz lepiej. Dość powiedzieć, że 1/5 tegorocznych nominacji do Nike to reportaże. Tylko czy te zachwyty są w pełni uzasadnione?  Ciekawe obserwacje na ten temat można znaleźć na kartach książki pt. „Krasnojarsk zero” napisanej przez samych reportażystów. Bartosz Jastrzębski i Jędrzej Morawiecki piszą o swoich kolegach po fachu: „Wracamy. Jedziemy do Krasnojarska, a ksiądz zaczyna mówić o znanym dziennikarzu. O korespondencie, który wpadł na wieś, przeleciał między budynkami, wbił się kaliną Szyjki w błota, zanurzył po oś, wysiadł, trzasnął zdjęcia uwalonych ziemią ludzi przy wykopkach i napisał, że na Syberii myć się trudno, że na wsi się nie myją, bo nie ma czym. I tak dalej, i tak dalej…- Jak tu wróci, to mu ludzie zęby wybiją – mówi smutno ksiądz. (…) Komercjalizacja fachu, lekkomyślność i niechlujność, lenistwo w weryfikowaniu źródeł, wyolbrzymianie i podbarwianie postaci (oni przecież i tak tego nie przeczytają, nie obronią się), zręczne podkręcanie fabuły, dotyczy bowiem wszystkich, nie tylko reporterów, wciągniętych w kołowrót „wydarzeniówki”. Dotyka to również dziennikarzy wielkoformatowych, dotyczy reportażystów, pisarzy. Świat zaczarowany jest piękniejszy. Literatura pokochała bajarzy, gawędziarzy, co bardziej zręcznych mitomanów, byle tylko mówili ładnie, byle dali nam realność inną niż nasza, rzeczywistość dziwną, ekscytującą, ale prostą, wywołującą emocje oczekiwane, przewidywalne, acz ciągle świeże”.

czwartek, 20 września 2012

Moje Twoje Nasze – odsłona nr 5

Jeśli jutro będziecie w Olsztynie, warto zajrzeć do Starego Ratusza (Stare Miasto 33). Jak co roku odbywać się tam będzie „Przegląd Wydawnictw Regionalnych” czyli targi książki. Organizatorzy prócz stoisk z książkami proponują spotkania z autorami, wystawy, warsztaty, happening, konkurs a nawet loterię. Przegląd rozpoczyna się już o godzinie 10:00 i trwać będzie do wieczora. Całość programu tutaj: http://www.wbp.olsztyn.pl/programy/mojetwojenasze/2012/index.php?cnt=program&back

środa, 19 września 2012

Śród żywych duchów

Małgorzata Szejnert w zakończeniu reportażu pt. „Śród żywych duchów” pisze: „…książka powinna pozostać swego rodzaju dokumentem – o ówczesnym stanie wiedzy, o zacieraniu pamięci, o tym, jak w okresie przełomu odzyskiwano zdolność mówienia, i o tym, czego się już nie dowiemy”. Tegoroczna finalistka nagrody Nike zdecydowała się po blisko ćwierćwieczu na wznowienie tej pozycji. Pierwsze wydanie miało miejsce w londyńskim wydawnictwie Aneks. Był to rok 1990 i w Polsce książka o skazanych na śmierć po wojnie oficerach Wojska Polskiego nie mogła się ukazać w legalnym obiegu. Teraz wydał ją krakowski Znak w prawie niezmienionej formie. Prawie, gdyż lista straconych ludzi została w książce wymieniona. Jak pisze Szejnert: „Ta radykalna różnica między dwiema listami mówi wiele o tym, jak niepewna jest najnowsza historia”. Z kolei Norman Davies określa tę pozycję w dorobku pisarki jako „najbardziej wzruszającą”. Wielkie wrażenie robi wspomniany aneks straconych w więzieniu mokotowskim w latach 1945-1955. To blisko 240 nazwisk. Za każdym z nich stoi osobna, tragiczna historia. Trudno jest zachować spokój czytając: „Zwłoki więźniów, którym odebrano życie, nie były wydawane rodzinom. Wywożono je i grzebano na łące w okolicach klasztoru oo. Dominikanów na Służewie. Spoczęli tam razem w zbiorowych mogiłach zbrodniarze wojenni, kryminaliści i patrioci polscy – więźniowie polityczni. W pamięci mieszkańców Warszawy miejsce to nie funkcjonuje jako cmentarz. Miejscowej ludności mówiono, że grzebie się tam zbrodniarzy niemieckich, po 1956 roku nie przeprowadzono żadnych ekshumacji. Wiele rodzin nie ma więc grobów swoich bliskich”.

wtorek, 18 września 2012

Nagroda Wielkiego Kalibru

Po Nike i Angelusie, swoje nominacje ogłosili również „kryminaliści”. W ścisłym finale znalazło się aż dziewięć pozycji. Cztery z nich wydało wydawnictwo WAB, dwie Muza, po jednej zaś Prószyński i S-ka, Czarna Owca i Zysk i S-ka. Jak zatem widać, w przeciwieństwie do lat ubiegłych, nominowano książki wyłącznie z wielkich wydawnictw. Trzech nominowanych już wcześniej nagrodę otrzymało. Są to Mariusz Czubaj, w tym roku nominowany za powieść „Kołysanka dla mordercy”, Marek Harny - „W imię zasad” i Zygmunt Miłoszewski - „Ziarno prawdy”. Pozostali nominowani za rok 2011 to: Wiktor Hagen - „Długi weekend”, Vincent V. Severski - „Nielegalni”, Jakub Szamałek - „Kiedy Atena odwraca wzrok”, Paweł Szlachetko - „Wichrołak”. Wśród nominowanych znalazła się jedna kobieta. Jest nią Katarzyna Kwiatkowska ze „Zbrodnią w błękicie”. Moim tegorocznym faworytem do czeku na 25 tysięcy złotych jest Marcin Wroński z retrokryminałem lubelskim „A na imię jej będzie Aniela”. To już czwarta nominacja tego pisarza. Zwycięzcę poznamy 20 października na Gali Finałowej podczas Międzynarodowego Festiwalu Kryminału we Wrocławiu.

poniedziałek, 17 września 2012

Bananowy song

W sobotnio-niedzielnym wydaniu „Gazety Olsztyńskiej” zamieszczono kilka wywiadów. Wybitny aktor Jan Peszek tak mówi o swojej profesji: „Przez bardzo długi czas myślałem, że aktorem może być każdy. Ale diametralnie zmieniłem ten pogląd. W serialach i reklamach nie ma dobrych aktorów. Łatwo jest dziś udawać aktora, ale dobry aktor pracuje nad sobą, ma refleks, temperament i chce powiedzieć widzom coś o świecie, w którym żyje. To, co widzimy dziś w telewizji, to tylko element rynku”. Z kolei światowej sławy muzyk Adam Makowicz zauważa: „Miałem szesnaście lat, kiedy usłyszałem w radiu amerykańskich pianistów Arta Tatuma i Errolla Garneta. Powiedziałem sobie, że to jest tak piękne, że ja chcę grać jazz. To się stało właściwie jednej nocy”. Pisarz Paweł Jaszczuk opowiada o pracy nad nową powieścią. W tym celu wyrusza do Lwowa: „Chcę zajrzeć do podziemi kościoła Dominikanów. Przejść się po lwowskim przedwojennym korso: Hetmańską, Akademicką. Pójdę też, jeśli czas pozwoli, do „Wiedeńskiej” i do knajpy „Pod gwiazdką” u Świstuna. Odwiedzę, o ile się uda, Zakład Medycyny Sądowej Uniwersytetu Lwowskiego, było tam przed wojną prosektorium”. Zupełnie inną strategię robienia kariery przyjęła grupa olsztyńskich uczniów szkoły zawodowej i ich dwóch kolegów, którzy pod nazwą „Fizol Team” podbili serca publiczności programu „Must be the music”. Młodzieńcy zasłynęli wykonaniem piosenki, której słowa pozwolę sobie zacytować: „Chodź, chodź, moja kochana! Dam, dam, dam ci banana!”. Nowa gwiazda rodzimego rynku muzycznego, która ponoć zaszokowała muzycznych ekspertów, ma jasno sprecyzowane plany: „Mamy wiele propozycji od producentów telewizyjnych programów. Zaprosili nas do „Rozmów w toku”, gdzie tematem programu będą właśnie młode gwiazdy show-biznesu pod hasłem disco polo. Mamy też zaproszenia na wieczory panieńskie i wesela, a w przyszłym roku przyjedziemy jeszcze na casting do „Mam talent” i „Got to Dance”. Chcemy też zagrać w „Trudnych sprawach” i „Pamiętnikach z wakacji”. Wartym odnotowania jest, że wywiad z „wszechstronnie utalentowanymi” olsztyńskimi artystami zajmuje dwukrotnie więcej miejsca niż rozmowa z Janem Peszkiem.

niedziela, 16 września 2012

Tulli razy cztery?

W regulaminie Nagrody Nike można znaleźć następujący zapis: „Celem nagrody jest promocja literatury polskiej, ze szczególnym zwróceniem uwagi na powieść”. W tym roku w finale powieści nie ma żadnej. Są za to dwie biografie, dwa reportaże, esej, tom poezji i zbiór opowiadań. Zanim zostanie ogłoszony werdykt, już można powiedzieć, że ten rok należał do Magdaleny Tulli i jej „Włoskich szpilek”. Otrzymała za tę książkę nagrody w Gdyni i Szczecinie, jest w ścisłym finale tegorocznych nagród Nike i Angelusa. W przypadku tej drugiej nagrody problemów z prozą nie było, bo jak mówi jurorka Justyna Sobolewska: „Możemy stwierdzić, że powieść ma się dobrze”. Ale Angelus to nagroda dla twórców z całej Europy Środkowej i widocznie przy wielości propozycji łatwiej wybrać prozatorską siódemkę. Gdyby Tulli otrzymała również i te nagrody byłby to niebywały, historyczny wyczyn, który trudno będzie w przyszłości komukolwiek powtórzyć.

sobota, 15 września 2012

Przyganiał kocioł garnkowi

„A Varga? Pieszczoch salonu, mainstreamowy felietonista, redaktor „Gazety Wyborczej”, którego bunt przeciw zbiorowości nie przekłada się na realne decyzje. Tworzy papierowy eksperyment, wehikuł napędzający swój kolejny słowotok”. Tak o „Trocinach” Krzysztofa Vargi na łamach dzisiejszej „Rzeczpospolitej” pisze Andrzej Horubała - były dyrektor festiwali w Opolu i Sopocie, reżyser znanych cykli telewizyjnych („Wojciech Cejrowski-boso przez świat”, „Tygodnik Moralnego Niepokoju”), współtwórca „Fryderyków”, współpracownik TVP, RTL7, TV Puls, były publicysta „Uważam Rze” oraz dodatku „Rzeczpospolitej”- „Plus Minus”, pisarz. Wypominanie popularności komuś, podczas gdy samemu się o nią zabiega, trąci hipokryzją.

piątek, 14 września 2012

Network

Sidney Lumet pracował dla telewizji CBS ładnych kilka lat. Początkowo jako asystent a następnie już reżyser, zrealizował blisko 350 programów, seriali i spektakli. Ten wybitnie utalentowany syn warszawskich aktorów Barucha Lumeta i Eugenii Wermus pierwszą nominację do Oskara otrzymał już w wieku 34 lat! („Dwunastu gniewnych ludzi”). Tych nominacji było znacznie więcej, a ukoronowaniem kariery Oskar za całokształt twórczości. Również za zrealizowaną w roku 1976 „Sieć” nominację do tej najważniejszej z filmowych nagród otrzymał. Przy pracy nad tym filmem, Lumet wykorzystał zapewne doświadczenie zdobyte przez lata spędzone w telewizji. Akcja filmu toczy się w środowisku pracowników stacji telewizyjnej. Oto prezenter wiadomości telewizyjnych UBS postanawia na antenie popełnić samobójstwo. Przyczyną jest zwolnienie z pracy będące konsekwencją słabej oglądalności. W ostatnim swoim występie Howard Bale (w tej roli Peter Finch – Oskar za pierwszoplanową rolę, Złoty Glob, nagroda BAFTA) zmienia jednak decyzję i wygłasza gorzki monolog na temat współczesnej Ameryki. Jego wystąpienie uważnie śledzi młoda, drapieżna producentka Diana Christensen (wybitna rola Faye Dunaway, za którą otrzymała Oskara, Złotego Globa, nominację do BAFTA i nagrodę David di Donatello dla najlepszej aktorki zagranicznej). Widzi ona w tym dramatycznym wystąpieniu szansę na podniesienie oglądalności. Doprowadza do przywrócenia prezentera. Odtąd będzie on wygłaszał swoje natchnione monologi, a z czasem stanie się największą gwiazdą amerykańskich mediów. Obok niego w programie pojawią się radykalni ekstremiści i wróżka. Mieszanka przemocy, przesądów, lęków i apokaliptycznych wizji sprawia, że osiągająca dotychczas słabe wyniki i zadłużona UBS stanie się wiodącą stacją telewizyjną. Lecz pewnego dnia natchniony prezenter zacznie nawoływać do bojkotu Arabów, których oskarża o systematyczne niszczenie Ameryki. To już sprawa znacznie poważniejsza niż namawianie ludzi do wykrzykiwania przez okna swojej frustracji. Coś trzeba z Howardem Bale zrobić, a przy tym zachować oglądalność na wysokim poziomie. Może nawet ją przy okazji zwiększyć… Ten film ogółem zdobył cztery Oskary i sześć nominacji. Cztery Złote Globy. Amerykańska Gildia Scenarzystów przyznała mu swoją nagrodę, Stowarzyszenie Nowojorskich Krytyków Filmowych przyznało mu nagrodę za scenariusz (autor Paddy Chayevski). „Sieć” czy może raczej „Network” nagrodziła Japońska Akademia Filmowa i Stowarzyszenie Krytyków Filmowych z Los Angeles. Zaś na liście stu najlepszych filmów Amerykańskiego Instytutu Filmowego ten obraz znalazł się trzykrotnie. Film Sidneya Lumeta to pozycja obowiązkowa dla wszystkich studentów dziennikarstwa, ludzi zajmujących się mediami, bezkrytycznych miłośników telewizji i tych, którzy zwyczajnie kochają świetne kino! Wczorajszego wieczora wyemitował go kanał TCM.

czwartek, 13 września 2012

Obcy w nas

„Był wyjątkowo zjadliwy, ponieważ mógł szybko rozmnażać się w płucach, czyniąc to nawet kilka razy szybciej niż zwykły (…), co z kolei wywoływało równie niekontrolowaną reakcję immunologiczną znaną w nowoczesnej terminologii medycznej jako burza cytokin. (…) Pogarszało to tylko stan chorych, gdyż ich płuca zaczynały się wypełniać mieszaniną komórek odpornościowych, a także krwią oraz płynem przedostającym się do pęcherzyków płucnych przez uszkodzoną tkankę. Prowadziło to do uduszenia się ofiary zwanego obecnie zespołem ostrej niewydolności oddechowej (ARDS). Dokładnie to właśnie stwierdzono podczas licznych sekcji zwłok przeprowadzonych w latach 1918-1919: płuca, a czasem całe jamy ciała zmarłych okazywały się pełne krwawego, pienistego płynu, który był przyczyną niezwykle dramatycznych i alarmujących objawów choroby, takich jak ciemnogranatowe zabarwienie twarzy i skóry (wynik niemożności przedostania się tlenu do krwi) oraz krwawienie z nosa i uszu”. Przytoczony fragment nie jest częścią scenariusza prequela do kolejnej części „Obcego” lecz wyimkiem z książki Johna Abertha-historyka, specjalisty od problematyki czarnej śmierci czyli dżumy. Tu zaś dotyczy grypy, której pandemia tuż po I wojnie światowej zabiła na całym świecie…100 milionów ludzi! Pandemia ta była najbardziej śmiertelnym wybuchem choroby i przewyższyła wszystkie znane dotąd ludzkości „spektakle masowej śmierci”. Taki też tytuł nosi ta książka, w której autor opowiada kolejno o: dżumie, ospie, gruźlicy, cholerze, przywołanej grypie i AIDS. Ciarki chodzą po plecach!

środa, 12 września 2012

Orneta filmowe miasto

Przejeżdżałem przez te blisko dziesięciotysięczne warmińskie miasteczko jakiś miesiąc temu. Dzisiaj zaś dowiedziałem się, że zdjęcia do nowego filmu kręcić tam będzie małżeństwo Joanna i Krzysztof Krauze. Film ma być poświęcony życiu słynnej cygańskiej poetki Bronisławy Wajs-Papuszy. Po filmie Grega Kowalskiego z roku 1992 pt. „Historia cyganki” to kolejna próba opisania tej niezwykłej kobiety, która za życia wydała ledwie dwa tomy poezji. Krauze zachwycili mnie „Placem Zbawiciela” i z niecierpliwością czekam na ich nowy obraz. Okazuje się, że nie tylko oni są reżyserami, którzy na miejsce plenerów wybrali niewielką Ornetę. Lista twórców i filmów tam powstałych w ostatnich latach robi wrażenie. Wojciech Smarzowski kręcił w Ornecie „Różę”, Barbara Sass stworzyła opowieść o głośnej sprawie betanek z klasztoru w Kazimierzu Dolnym. Z kolei Jan Jakub Kolski na podstawie prozy Włodzimierza Odojewskiego nakręcił w Ornecie „Wenecję”. Ostatnią z realizowanych tam produkcji jest serial „Siła wyższa”, który można oglądać w niedzielne wieczory. Jeszcze trochę i miejsce, o które przez wieki bili się Prusacy, Polacy, Niemcy, Szwedzi i Rosjanie, stanie się polem walk ekip filmowych.

wtorek, 11 września 2012

Nowa nagroda

Po szczecińskiej „Gryfii” kolejne miasto postanowiło przyznać swoje nagrody dla piszących kobiet. Od tego roku Siedlce będą miejscem konkursowej rywalizacji. Festiwal odbędzie się w dniach 21-23 września 2012 roku. Nagroda zostanie przyznana w dwóch kategoriach. Pierwsza to Pióro – „dla najbardziej poruszającej polskiej powieści 2011 roku”, druga to Pazur – „dla najsympatyczniejszej/najzabawniejszej/najbardziej optymistycznej polskiej powieści 2011 roku”. Swoje wyróżnienie przyznają nie tylko jurorki, ale i czytelniczki. Docenieni zostaną także m.in. wydawcy wskazanych w konkursie książek. Organizatorzy zaplanowali spotkania z autorkami i jurorkami, kiermasze książki, warsztaty literackie a w finale uroczystą galę, podczas której zostaną wręczone całkiem pokaźne nagrody. Wczoraj ogłoszono nominacje.
Jury w składzie: Bernadetta Darska (UWM), Teresa Drozda (Radiowa Trójka i Radio dla Ciebie), Joanna Laprus-Mikulska („PAPERmint”), Anna Luboń („Elle”), Grażyna Musiałek („Polityka”) nominowały następujące powieści:
- w kategorii PIÓRO:
Hanna Kowalewska, Przelot bocianów (Wyd. Zysk i S-ka);
Teresa Anna Aleksandrowicz, Cudowne życie Staśka i innych aniołów (Wyd. Prószyński i S-ka);
Magdalena Kawka, Rzeka zimna (Wyd. SOL);
Karolina Wilczyńska, Ta druga (Wyd. Replika);
Jolanta Kwiatkowska, Rozsypane wspomnienia (Wyd. MG).
- w kategorii PAZUR:
Danuta Noszczyńska, Pod dwiema kosami czyli przedśmiertne zapiski Żywotnego Mariana (Wyd. SOL);
Olga Rudnicka, Natalii 5 (Wyd. Prószyński i S-ka);
Magdalena Kordel, Okno z widokiem (Wyd. SOL).

Szczegółowe informacje o Festiwalu i Nagrodzie tutaj: http://www.flk.siedlce.pl/?p=101

poniedziałek, 10 września 2012

Frombork

Z Elbląga przez Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej droga prowadzi nad Zalew Wiślany. Frombork jest miastem niewiele młodszym niż Elbląg. Prawa miejskie otrzymał bowiem w 1310 roku, by je utracić w roku 1946, kiedy to nastąpiło wyludnienie. Zniszczone w 80% miasto zamieszkiwało wówczas… 260 ludzi. Prawa miejskie odzyskało 13 lat później. Od roku 1967 przez sześć kolejnych lat prowadzono w mieście ogólnopolską akcję harcerską. Nosiła ona kryptonim „Operacja 1001 Frombork”. Wtedy to przebudowano całe centrum miasta i odbudowano większość zabytków. To tutaj Kopernik stworzył swoje „De revolutionibus…” i na zawsze zmienił myślenie o Ziemi.










niedziela, 9 września 2012

Elbląg

To miasto jest starsze od Olsztyna, bo prawa miejskie otrzymało w 1246 roku. Za panowania króla Stefana Batorego cały handel zagraniczny Rzeczypospolitej przechodził przez Elbląg. Wtedy to miasto przeżywało swój złoty okres. Rozwój Królewca i odległość od Bałtyku zatrzymały ten proces. Miasto w czasie ostatniej wojny zostało mocno zniszczone. Tym większe wrażenie robią odtworzone kamienice – Stare Miasto okazuje się… nowe. Co tu zresztą pisać, popatrzcie.









sobota, 8 września 2012

Ucieczka

Postanowiłem odpocząć chociaż przez dwa dni od pereł architektury olsztyńskiej (na zdjęciu moje najnowsze odkrycie zdobiące okolicę dworca głównego) i zwiewam nad Zalew Wiślany. Po drodze chcę zatrzymać się w Elblągu, przez który wielokroć przejeżdżałem, lecz nigdy nie zatrzymałem się w nim na dłużej. Foty z miasta leżącego nad rzeką o tej samej nazwie wrzucę jutro.

piątek, 7 września 2012

Plagi morlińskie

Mit kolejny. Edyp zwany „człowiekiem ze spuchniętymi stopami” miał problem. Po tym jak niechcący zabił tatusia - Lajosa i wziął ślub z mamusią – Jokastą, jego rodzinne Teby zaczęły nawiedzać plagi. Mieszkańcy miasta byli wściekli. Wcześniej pod ich chałupami krążył Sfinks, który nie odpuszczał nikomu. Mordował każdego kto się nawinął. To przez niego Kreon, wcześniejszy władca, podał się do dymisji. Plag, w przeciwieństwie do pojedynczego Sfinksa, było sporo. Tu dowcip Edypa o człowieku, który rano łazi na czworaka, w południe na dwóch nogach zaś wieczorem do zestawu dorzuca laskę, nie zadziałał. Wredne plagi powodowały podrażnienie błon śluzowych, zawroty głowy, wymioty, biegunkę a na końcu zgon. Edyp postanowił rozwiązać swędzący problem i poszedł po poradę do Tejrezjasza, miejscowego mądrali. Jak to się skończyło wszyscy wiemy. Edyp poznał prawdę o sobie i najbliższych. Ostatnimi czasy na warmińskie Teby zwane dla niepoznaki Morlinami spadły podobne, jeśli nie większe plagi. Za lokalną prasą cytuję: „Coś śmiga mi koło nogi, wpada w zarośla. Spokojnie to tylko szczur – uspokaja mieszkanka Morlin. – Pełno ich tu. Niech pan tylko uważa, żeby karaluchów nie zaciągnąć do domu, bo będzie kłopot. Gdzie wasz samochód? Robactwo lubi ciepło silnika, mogą wejść pod maskę. Karaluchy, prusaki, szczury atakują mieszkańców”. Jak wiadomo, Edyp, kiedy się dowiedział o swojej ponurej przeszłości, wyłupił sobie oczy i opuścił Teby w stroju żebraka. Wcześniej jego Jokasta dokonała żywota wieszając się. Trudno powiedzieć czy właściciele sortowni odpadów, którzy wywalili pod oknami mieszkańców warmińskich Teb 20 tysięcy ton śmierdzących śmieci wyłupią sobie oczy. Żebrakami również raczej nie zostaną. Na ich wieszanie się też nie ma co liczyć. Można mieć tylko cichą nadzieję, że zawloką pod maskami mercedesów obrzydliwe robactwo do swoich podmiejskich posiadłości.

czwartek, 6 września 2012

Nike dla „Disko”!

O „Disko” pisałem w lipcu. We wrześniowym numerze „Nowych Książek” Paulina Małochleb omawia tę pozycję: „Dziewit-Meller unika tonu publicystycznego, nie mają więc racji ci krytycy (rekrutujący się przede wszystkim spośród literackiej blogosfery), którzy zarzucają jej bagatelizowanie problemu, mówienie o pedofilii zbyt lekkim tonem. Ambicją autorki nie było wcale angażowanie się w konflikty społeczne, zabieranie głosu w publicznej dyskusji. Sednem tej powieści jest właśnie ironia, wprowadzona nie na zasadzie błędu, ale jako główna konwencja. Tylko ona powstrzymać może ckliwo-sentymentalny ton współczucia i wywołać dystans pozwalający opowiadać o podchodach obrzydliwego typka do niewinnej trzynastolatki. Dziewit-Meller zwraca się ku ironii, bo szuka narzędzia pozwalającego jej mówić o ważnych problemach w nowy sposób, nie osuwając się jednocześnie w ton dydaktyczno-umoralniający. Zamiast niego mamy szereg trawestacji i odwołań, gier z literaturą, złośliwych komentarzy”. No, to teraz już wszystko jasne. Oto mamy świeżą jakość. Nowatorstwo. Mówienie o ważnych problemach w odkrywczy sposób, literackie gry. Dalej, jak zauważa szanowna recenzentka: „dużo tutaj pamięci o brudzie, bezrobociu, braku perspektyw, piciu”. To unika tonu publicystycznego czy nie unika? Kolejny cytat: „Obok tematu pedofilskiego pojawiają się w „Disko” dwa wątki – obraz Śląska i obraz lat 90. zeszłego wieku. Powraca więc motyw wyższości rodowitych Ślązaków wobec ludzi spoza regionu, ale też niechęć tych drugich przezwyciężenia śląskiej odrębności”. Ale zaraz, przecież wcześniej była mowa o tym, że autorka nie angażuje się wcale w konflikty społeczne… Cóż, zupełnie się już pogubiłem. To wszystko nie na moją małą głowę! A ja, głupi, się czepiałem tej bardzo ważnej dla polskiej literatury powieści. Zatem z tego miejsca odszczekuję to co napisałem o tej książce i, posługując się językiem (tylko gdzie mi tam do finezji tej frazy) głównego bohatera powieści zboczeńca-Kozioła, apeluję do jurorów nagrody Nike: Nie pierdolcie się, kurwa, dajcie nagrodę dla „Disko”! Albo chociaż pierdolnijcie jej Paszport Polityki…

środa, 5 września 2012

Tłuczenie kamieni

Wrześniowy numer magazynu o książkach „Papermint” 9(13) zamieszcza obszerny wywiad z Agatą Tuszyńską. Autorka kilkunastu książek, w tym biografii Krzywickiej, Gran, Koprowskiego i przygotowywanej na jesień „Tyrmandowie. Romans amerykański” pytana o proces pisania, odpowiada: „To potworna męka. Nie znoszę pisać, nie znoszę tego jako czynności fizycznej. Boli mnie bezruch, sztywny kręgosłup, samotne siedzenie przy biurku. Robię to tylko z poczucia obowiązku. (Wobec siebie i zaangażowanych w moją książkę ludzi, bohatera, świadków, wydawcę…) I dlatego, że nieporównana jest radość z napisania dobrego akapitu. A potem chwila złapania tempa, zrytmizowania konstrukcji, znalezienia właściwego głosu. Natomiast samo pisanie jest okropne. Wierzę, że tylko grafomani lubią pisać. To ciężka praca, coś na kształt tłuczenia kamieni. A przede wszystkim praca samotna. Przeżywanie po raz kolejny tragicznego losu opisywanej postaci, przymierzanie go w nieskończonych odsłonach, bywa rujnujące psychicznie”.

wtorek, 4 września 2012

Zapis stanu pamięci

Pozostając przy tematyce wojennej, piszę o „Przewodniku po powstańczej Warszawie” autorstwa Jerzego S. Majewskiego i Tomasza Urzykowskiego. „Nasz przewodnik nie ma ambicji kompendium wiedzy o Powstaniu Warszawskim. Nie jest też próbą zapisania jego przebiegu. Nie rozstrzygamy sporu historyków o sens Powstania, chociaż na podstawie lektury przewodnika łatwo ocenić koszty, jakie przyszło ponieść warszawiakom i kulturze polskiej za decyzję o jego wybuchu”, mówią twórcy książki. Pozycję bogato ilustrowaną zdjęciami sprzed wojny, z czasów okupacji, Powstania i współczesnymi (także kolorowymi, barwionymi) wydał Świat Książki. Autorzy ułożyli ją według dzielnic miasta, w których toczyły się walki. Są portrety uczestników tych tragicznych zdarzeń, mapy, fotografie broni używanej przez obie strony konfliktu. Można śmiało z nim chodzić po Warszawie i odnajdywać miejsca, w których mieszały się i często miały kres ludzkie losy. Obok polskich nazw ulic autorzy umieścili nazwy niemieckie z czasów okupacji. Do tego ciekawe opisy i wspomnienia powstańców, którzy odchodzą z tego świata. Niewielki fragment: „Chociaż świątynia była dwukrotnie ostrzeliwana przez Niemców, jej potężne mury stały niewzruszone. To spowodowało, że setki cywilów szukały tu schronienia, a w dolnym kościele działał powstańczy szpital polowy. 11 września nadleciały niemieckie samoloty. Na świątynię spadło dziewięć bomb burzących. Pod gruzami zginęli powstańcy i cywile.
- Ale zdarzył się też cud – mówi Alicja Daniecka, której mama przebywała tego dnia w kościele. Schroniła się tu z trzyletnim synem i sześcioletnim kuzynem. Dzieci płakały, mogli je usłyszeć Niemcy. Ukryci w świątyni ludzie kazali więc całej trójce wyjść.
- W momencie, gdy mama z chłopcami stanęła na ulicy, kościół został zbombardowany. Tylko oni przeżyli”.

Osobiście, nie nazwałbym tego "cudem" lecz dowodem na to, że masa ludzka w sytuacji granicznej, krytycznej dla ratowania siebie pozbywa się najsłabszych elementów w grupie. W tym przypadku bezbronnej kobiety i dzieci. Ale to już zupełnie inny temat.

poniedziałek, 3 września 2012

Leociak o Korczaku

Właśnie ukazał się nakładem wydawnictwa WAB „Pamiętnik i inne pisma z getta” Janusza Korczaka. Autorem posłowia do tej książki jest Jacek Leociak, który na co dzień kieruje Zespołem Badań nad Literaturą Holokaustu w Instytucie Badań Literackich PAN. Opublikował kilka książek na temat Zagłady: „Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście” (wspólnie z Barbarą Engelking), „Ratowanie. Opowieści Polaków i Żydów”; „Spojrzenia na warszawskie getto” i kilka innych. W najnowszym numerze internetowego dwutygodnika „ArtPapier” Leociak pytany przez Marka Doskocza o słynną decyzję Korczaka pójścia na śmierć wraz z dziećmi odpowiada: „…powszechnie zachwycamy się tym, że Janusz Korczak nie uciekł z getta, tylko poszedł razem ze 200 swymi wychowankami najpierw na Umschlagplatz, a potem jechał z nimi pociągiem śmierci do Treblinki, że to stanowi powód do jego chwały i szczególnego heroizmu – jest uwłaczające dla tego człowieka i świadczy o kompletnym niezrozumieniu tej postaci i tego, co się działo w getcie warszawskim. Korczak po prostu zrobił to, co było naturalną konsekwencją całej jego postawy życiowej. Czynienie jakiejś szczególnej cnoty z tego, że był wierny sobie jest naprawdę strasznym nieporozumieniem i niezbyt dobrze świadczy o tych, co to robią. Poza tym Korczak zrobił dokładnie to samo, co zrobili wszyscy wychowawcy sierocińców w getcie warszawskim. Wszyscy praktycznie postąpili tak samo. Nikt nie opuścił dzieci”. Całość wywiadu znajduje się tutaj: http://artpapier.com/?pid=2&cid=1&aid=3412

niedziela, 2 września 2012

Mięso – Dominika Dymińska

„Któregoś dnia siedziałam sobie w kawiarni i napisałam kilka zdań na jakiejś kartce. Później znów napisałam kilka zdań. Powstały z tego takie polaroidy, krótkie scenki albo same opisy. Później obudowałam to jakąś fabułą. Właściwie to na potrzeby wydawnictwa. Bo najchętniej zostawiłabym to tak jak było.” To fragment wywiadu z młodą warszawianką Dominiką Dymińską (lat 21), który na Onecie przeprowadza z autorką debiutanckiej książki pt. „Mięso” Damian Gajda. Wydawca z kolei porównuje pisarstwo Dymińskiej do noblistki Herty Muller i tragicznie zmarłej Aglai Veteranyi. Hmmm… No cóż, jak wiadomo, po warszawskim bruku chodzą tysiące Gombrowiczów, Virginii Woolf i Marquezów. Piszący gdzie indziej posiadają bardziej banalne nazwiska, ale za to własne. Jestem zdania, że takie formy promocji więcej czynią młodemu autorowi krzywdy niż mu pomagają. Sama Dymińska chyba zdaje sobie sprawę z mocno naciąganej tezy o wielkości tego pisarstwa. Słowa, które zacytowałem na wstępie są tego dowodem. W istocie ta książeczka (wydawca tak poskładał tekst, że uzyskał niewiele ponad 170 stron, na których czasem pojawia się jedno zdanie, krótka myśl) ma dobre, mocne i trafne obserwacje właśnie w tych partiach, kiedy są to owe „polaroidy”, migawki. Nie wiem, po co w przypadku takiej konstrukcji są zamieszczane wielostronicowe opisy wymiany korespondencji internetowej. Sama fabuła też nie jest przesadnie złożona. Tu również porównania z Veteranyi są karkołomne. Nastolatka Dominika ma problemy z nadwagą, a równocześnie budzi się w niej seksualność. Po udanym romansie z ogórkiem w oleju roślinnym nawiązuje kontakt z żywym człowiekiem, któremu wysyła pocztą elektroniczną zdjęcia swoich nagich partii ciała. Tu następuje ciąg zdarzeń, które doprowadzają do spotkania z mężczyzną, i do pierwszego stosunku seksualnego, który, oczywiście, nie może być udany. Luby Dominiki okazuje się być zwykłym pedofilem. Kolejni mężczyźni, których poznaje bohaterka, mają z nią całkiem przyjemne życie. Dominika zrobi tzw. „loda”, pozwoli się związać i pobić, założy bieliznę matki, potowarzyszy w wyprawie do kina. Przy tym lubi płakać. Lanie łez może trwać miesiącami. "Całe lato przepłakałam" (s.145). Z czasem zacznie pić i ćpać. Kiedy podenerwowani rodzice zaprowadzą ją do specjalisty od głowy, zagrozi próbą samobójczą. W międzyczasie będzie obserwowała śmierć babci, zwiąże się z młodym pisarzem, zda maturę, rozpocznie studia i nabierze wstrętu do jedzenia, które, gdzie tylko się da, będzie z siebie wydalała. Takie oto wydarzenia składają się na fabułę tej „powieści”. Powtarzam, tekstu miejscami bardzo sprawnie napisanego, który pokazuje potencjał autorki, ale powinien był na swoją premierę jeszcze sporo poczekać. Na koniec zacytuję niewielki fragment, który mnie, Tomasza Białkowskiego (lat 43) szczególnie poruszył: „Miał 40 lat, kilka kilogramów nadwagi, ubrany był na czarno. Zjedliśmy kolację i zaprosił mnie do domu. Poszłam. Siedzieliśmy na kanapie i nagle on zaczął mnie całować, to było straszne, nigdy w życiu nie całował mnie taki stary człowiek”. Wstrząśnięty tymi słowami, dochodzę do wniosku, że chyba pora mi umierać.

sobota, 1 września 2012

DuchLESS Siergieja Minajewa

Siergiej Minajew jest w Rosji gwiazdą. Trudno w to uwierzyć, ale jego debiutancka powieść do tej pory sprzedała się w… 2 milionach egzemplarzy! „DuchLESS”, bo o tej książce mowa, została określona przez „The New York Times” jako „epitafium generacji autora”. Bohater książki to rówieśnik Minajewa (ur. 1975 r.), który jest menedżerem ogromnej międzynarodowej korporacji. To powieść o współczesnych trzydziestolatkach, którzy próbują utopić problemy w morzu wódki, narkotyków i wątpliwych idei. Książka ma podtytuł „Opowieść o nieprawdziwym człowieku”. Z dzieciństwa pamiętam książkę Borysa Polewoja o legendarnym radzieckim lotniku Mariesjewie i jego trudnym losie. Stawiano go za wzór odwagi i oddania sprawie. Był "prawdziwym człowiekiem". Pół wieku później Minajew nie bez powodu zamieścił taki zmieniony podtytuł. Już we wstępie nie pozostawia złudzeń z opowieścią o jakich ludziach mieć będziemy do czynienia: „In memory of our sweet dreams. Wszelka zbieżność z rzeczywistymi osobami, faktami i sytuacjami jest przypadkowa. Wszystkie wydarzenia i bohaterowie, cała ohyda i potworność opisanego w książce środowiska zostały wymyślone przez autora. Gdyż rzeczywistość jest jeszcze bardziej ohydna i potworna”. Książkę opublikowało niewielkie wydawnictwo Claroscuro, specjalizujące się w promowaniu pozycji autorów zagranicznych. Dało się już poznać ze znakomitych tytułów. Na rynek książki wprowadzili m. in.: „Minotaura” Tammuza, „Świadka” Mitrofanowa, „Adibas” Burczuladze czy zbiór opowiadań „Moskwa noir”. Warto również docenić staranność wydania tych pozycji.