Tradycyjnie
już robię podsumowanie minionego roku w literaturze powstającej na Warmii i
Mazurach lub tematycznie z tym regionem związanej. Zaczynam od twórców, którzy
otrzymali w przeszłości najważniejszy laur, czyli literacką nagrodę Warmii i
Mazur Wawrzyn.
W
minionym roku wyszło kilka pozycji laureatów wspomnianej nagrody. Krzysztof
Beśka wydał kryminał „Syreny”. Kazimierz Brakoniecki opublikował dwa tomy
poezji: „Biografie wiersza” oraz „Pies na wiersze albo Pieczewo”. Kazimierz Orłoś
przypomniał się czytelnikom tomem opowiadań „Powrót”, zaś Jakub Żulczyk wydał powieść
„Informacja zwrotna”. Laureatka Nagrody Czytelników Joanna Jax jest autorką czterech
książek: „Smak wolności”, „Wiosenne przebudzenie”, „Letnie przesilenie” i „Jesienne
pożegnanie”. Inna laureatka tej drugiej nagrody, czyli Joanna Żamejć, wydała „Dary
Laimy: powieść magiczno-historyczna”.
Powieści
obyczajowe. Sporo tego. Leszek Bakun napisał i opublikował „Zamordowanego wśród
przyjaciół”, iławianka Anna Balińska dwie książki: „Pod pelargoniowym balkonem”
i „Miejsce na ziemi”. Wojciech Chmielewski umieścił akcję swojej powieści na
Mazurach pisząc „Jezioro Dargin”. Autor/ka ukrywając/a/y się pod pseudonimem
Darkss, I.M. wydał/a „Zapomnianego mężczyznę”, zaś mrągowianka Katarzyna Enerlich
„Dom na Wygonie”. Ukazały się też „Szczęście w mazurskim domu” Katarzyny Janus i
„Szczęśliwa przystań”. Pawła Jaszczuka. Swoisty rekord publikacji ustanowiła
mieszkająca w Barczewie Renata Kosin publikując pięć książek. Są to: „Szpulki
losów”, „Kobierce tkane z pajęczyny”, „Promyk nadziei”, „Sekret zegarmistrza” i
„Dzwonki, gwiazdki i słomki”. Mieszkający w Braniewie Dariusz Lis wydał „Wystarczy
chcieć”. Z kolei Małgorzata Manelska napisała „Dotyk Mazur”. Mikołaj Milcke umieścił
akcję swojej powieści „Mister, mister” w Olsztynie, a Zofia Ossowska akcję „Miłości
w Pensjonacie Samotnych Serc” na Mazurach. Powieść, ale historyczną, napisał
Wojciech Pasturski. Nosi ona tytuł „Konie, adiutanci, faszyści”. Również do
historii odwołuje się Tomasz Stężała w książce „As i dama”. „Rewolucja
niebieska” to tytuł publikacji autorstwa Wojciecha Wierciocha. Mieszkająca w
Elblągu Wioletta Piasecka wydała dwie książki: „Bez planu B” i „Przyjdzie
pogoda na szczęście”. Olsztynianka Wioletta Sawicka również może się pochwalić
publikacją dwóch tytułów, są to: „Maria: Dziewczyna z kwiatem we włosach” i „Anna:
Gorzki smak miodu”. Pochodząca spod Bartoszyc Monika Skabara nie chciała być
gorszą i wydała „Odzyskaną koronę” oraz „Trzeciego dziedzica”. Katarzyna
Sarnowska napisała „Miłość w żagle”. Zamieszkały pod Olsztynem Wojciech Sobina
opublikował powieść biograficzną „Sercem i rozumem”. Na Warmię zaprasza
Magdalena Wala w powieściach: „Zanim zrozumiem” i „Zanim wybaczę”. Lucy Wild
napisała i opublikowała „Hannah”. Pochodząca z Działdowa Klaudia Zacharska jest
autorką „Kantaty”.
Opowiadania
i reportaże. Urodzona w Olsztynie Katarzyna Surmiak-Domańska oddała w ręce
czytelników „Czystkę”. Olsztynianka Hanna Brakoniecka wydała „A może jednak
szmaragd, czyli 77 opowieści o zwierzętach albo chociaż ze zwierzętami w tle”. Związany
z Mazurami reżyser Janusz Majewski opublikował opowiadania pt. „Maleńka”. Władysław
Katarzyński jest autorem książki „My z archipelagu COVID-19”. Anna Maziuk to
autorka reportażu „Instynkt. O wilkach w polskich lasach”. Paulina Siegień
napisała „Miasto bajka. Wiele historii Kaliningradu” a Marek Szymaniak
opublikował „Zapaść. Reportaże z mniejszych miast”, gdzie m.in. pisze o Bartoszycach.
Honorata Zapaśnik napisała książkę o pochodzącym z Dobrego Miasta znanym
reporterze. Nosi ona tytuł „Dziwny jest ten świat. Opowieść o Waldemarze Milewiczu”.
Powieści
sensacyjne, kryminał. Znany z występów w kabarecie Przemysław Borkowski
opublikował „Śmierć nie ucieknie”. Paulina Cedlerska napisała kryminał „Dziecko
z walizki” a Agnieszka Jeż może pochwalić się dwoma książkami, czyli „Odpłatą”
i „Kto jest bez grzechu”. Iławianin Adrian Kwiatkowski wydał „Przykazania
grzeszników”. Marta Matyszczak napisała „Mamy morderstwo w Mikołajkach”.
Elblążanka Agnieszka Pietrzyk pyta w swoim kryminale „Kto czyni zło”. Z kolei
Sylwia Skuza opublikowała „Tylko nie Podlasie”. Na Mazurach toczy się akcja
powieści kryminalnej Wojciecha Wójcika „Kurs na śmierć”.
Poezja.
Najpierw o olsztyńskich twórcach. Piotr Burczyk jest autorem tomu „Teraz”. Debiut
Katarzyny Góry nosi tytuł „Montażownia”. Ewa Klajman-Gomolińska wydała tom „Ssie.
T.2”. Emilia Konwerska debiutowała tomem poezji „112”. Elżbieta
Mierzyńska wydała „Motyle ze stali”, a Tadeusz Rawa jest autorem „Z ogródka
niby mało ważnych spraw”. Wiktoria Regin wydała w minionym roku „Rośliny murów
ciszy, czyli wiersze izolacji”. Adam Siwołowski napisał „Poszukiwania”. Krzysztof
Szatrawski opublikował „Wszędzie”. Debiutant Krystian Trzaskowski wydał tom „Powidoki
psiej pogody”. Aż trzy książki opublikował Feliks Walichnowski. Są nimi: „Bziołki
warmińskie. Satyryczne wiersze Feliksa Walichnowskiego”, „Na Mazurach” i „Wiersze”.
Listę olsztyńskich poetów, którzy publikowali swoje utwory w minionym roku,
zamyka Andrzej Wojciechowski tomem „Z 10 piętra snu”. Z kolei w Działdowie
mieszkają Anna Barbara Czuraj-Struzik, autorka „Światów równoległych”, Paweł
Kamiński, autor „Alfa Centauri”, Bogumiła Stachowiak, autorka „…Z zakamarków
pamięci” i Bernard Żuralski, autor „Podróży autostradą cienia”. Pochodzący z
Elbląga Kazimierz Kaz-Ostaszewicz wydał „Zaczekaj życie”. W Elblągu mieszka i
tworzy Dominika Lewicka-Klucznik, która napisała tom „Winna”, ale też Wiktor
Mazurkiewicz, autor „Leśnej kompilacji”. Na tym nie koniec. Elbląg na mojej
liście reprezentuje także Helena Murawska-Lenckowska, która wydała „W ogrodzie
myśli”. W Żabim Rogu mieszka Antonina Letkiman, autorka „Rozmowy z Bogiem”. Zaś
w Wilkasach tworzy Eulalia Margota-Paszkiewicz, autorka książki poetyckiej „Pisać
każdy może, czyli takiej mnie nie znacie”. Z Lidzbarka Warmińskiego pochodzi
Wiesław Mańko, autor „W oczekiwaniu”. Mieszkający w Niemczech, a pochodzący z
Olsztyna, Piotr Piaszczyński wydał „Pamiętnik meteopaty”. Mieszkająca w dalekiej
Kanadzie, a pochodząca z Olsztyna, Grażyna Zambrzycka opublikowała tom poezji
zatytułowany „Bursztynowy niedźwiedź”. Iwona Sztachelska zadebiutowała „Skutkami
ubocznymi”.
W
swoim podsumowaniu zrezygnowałem z wymieniania tekstów publicystycznych,
wspomnieniowych, pamiętników, dzienników, przewodników, książek dla dzieci, baśni,
autobiografii, atlasów, albumów, słowników, wywiadów, szkiców, podręczników,
monografii, katalogów, omówień i materiałów pokonferencyjnych. Zapewne nie
dotarłem do wszystkich tytułów.
Co
w sposób szczególny zwróciło moją uwagę? Kto powinien dostać w tym roku
Wawrzyn? Jak zawsze przyglądam się książkom twórców uznanych, z dorobkiem.
Lubię też być zaskakiwanym przez utalentowanych debiutantów. Z tej pierwszej
grupy zwracam uwagę na „Czystkę” Katarzyny Surmiak-Domańskiej. To prowadzone
przez autorkę śledztwo genealogiczne odsłania obraz życia na przedwojennych
Kresach i konsekwencje traumy dla kolejnych pokoleń. Publikacja została już uznana
„książką roku” dwumiesięcznika „Książki. Magazyn do czytania”. Warto również zwrócić
uwagę na opowiadania Janusza Majewskiego, który jest nie tylko wybitnym
reżyserem, ale i też całkiem sprawnym prozaikiem. Jeżeli chodzi o poezję, to
moją uwagę przykuł debiut Emilii Konwerskiej oraz tomiki Katarzyny Góry i Krystiana
Trzaskowskiego, które wyszły w ramach serii „Biblioteka Miasta Opowieści”. Miniony
rok niewiele różnił się od poprzedniego. Ci, którzy publikują dużo, publikują jeszcze
więcej. Jak zawsze najwięcej jest prozy gatunkowej, kryminałów i romansów. Literatura
artystyczna nie ma lekko. Rozpędzający się wzrost ceny papieru, może zepchnąć prozę
artystyczną do głębokiej niszy, bo wydawcy będą stawiali na książki proste,
łatwe i przyjemne. Czas pokaże jak będzie się miała literatura made in Warmia
& Mazury.
